هر آنچه که باید در مورد بیماری پارکینسون بدانید

بیماری پارکینسون

 

بیماری پارکینسون چیست ؟

بیماری پارکینسون یکی از بیماری‌های شایع دستگاه عصبی است. همچنین این بیماری از گروه بیماری‌های تحلیل برنده (Degenerative) سیستم اکستراپیرامیدال است که با علایم سه گانه لرزش، برادی‌کینزی و رژیدتی مشخص می‌شود.

تاریخچه:

در سال 1817، James Parkinson علایم سه گانه این بیماری را شرح داد.

اپیدمیولوژی:

 بیماری پارکینسون در تمام گروه‌های نژادی، تمام گروه‌های سنی و در هر دو جنس دیده می‌شود. بیماری پارکینسون مردان را بیشتر از زنان مبتلا می‌سازد و دارای شیوع 100 تا 150 نفر در هر صد هزار نفر است. نشانه‌های معمولا در دهه چهارم و پنجم پدیدار می‌شوند، هرچند در برخی از موارد بیماری پارکینسون در سن 30 سالگی هم تشخیص داده شده است.

پاتو فیزیولوژی:

در بیماری پارکینسون سلول‌های جسم سیاه (Substantia Nigra) واقع در مغز میانی، تدریجا تحلیل رفته و دوپامینی که توسط آن‌ها ساخته می‌شود کاهش می‌یابد. در حالت طبیعی دوپامین توسط جسم سیاه ساخته شده و در جسم مخطط یا استریاتوم ذخیره می‌شود. جسم مخطط با با تولید گابا (GABA) روی جسم سیاه اثر گذاشته و تولید و ساخت دوپامین را کم یا زیاد می‌کند. در جسم مخطط همچنین استیل‌کولین تولید و مصرف می‌شود. در حالت طبیعی در جسم مخطط بین دوپامین و استیل‌کولین تعادل وجود دارد. در بیماری پارکینسون دژنراسیون سلول‌های جسم سیاه موجب کاهش میزان دوپامین در استریاتوم (جسم مخطط) می‌شود و در استریاتوم برتری با استیل کولین شده و بالانس و تعادل نوروترانسمیترهای دوپامین و استیل‌کولین برهم می‌خورد. پس مشکل عمده در بیماری پارکینسون کاهش ساخت و تولید دوپامین و افزایش سطح استیل‌کولین می‌باشد. تا زمانیکه سطح دوپامین جسم مخطط به میزان 80 درصد کاهش نیابد، نشانه‌های بالینی پدیدار نخواهد شد.

 

 

بیماری پارکینسون

 

 

اتیولوژی:

برحسب اتیولوژی دو نوع پارکینسونیسم وجود دارد:

  • اولیه یا Idiopathic: علت آن مشخص نیست و به آن بیماری پارکینسون گفته می‌شود. این نوع درمردان شایع‌تر است.
  • ثانویه: علت آن اکتسابی است و می‌تواند ناشی از آنسفالیت، سکته مغزی (CVA)، مسمومیت با جیوه، منگنز و اسید کربنیک (CO)، مسمویت با علف‌کش‌های حاوی سموم ارگانوفسفره، مسمومیت با فنوتیازین‌ها و … باشد. نوع ثانویه در خانم‌ها شایع‌تر است.

 

نکته مهم

به هر حالتی که باعث بروز علایم پارکینسون شود (بدون در نظر گرفتن علت)، پارکینسونیسم گفته می‌شود.

 

علایم بالینی در بیماری پارکینسون:

  • لرزش یا ترمور:

معمولا اولین و شایع‌ترین علامت شروع بیماری ترمور است که در ابتدا یکطرفه و از دست شروع شده و بعد در اندام تحتانی، سر، لب‌ها و … نیز دیده می‌شود. این لرزش شبیه شمردن پول و یا انداختن دانه‌های تسبیح (Pill-Rolling) است. و در واقع با چرخش متواتر مچ دست به سمت داخل و حرکت انگشت شست روی بقیه انگشتان همراه است. ترمور از نوع Resting یا لرزش در‌حال استراحت است و با فعالیت کاهش پیدا می‌کند ولی با هیجان و استرس افزایش یافته و در خواب از بین می‌رود.

بیماری پارکینسون سیر تدریجی دارد و غالبا علایم ابتدا یکطرفه شروع می‌شود ولی با پیشرفت بیماری دو طرفه می‌شود.

  • رژیدتی یا سفتی عضلات:

افزایش تون عضلات است هنگامیکه معاینه کننده اندام‌ها، تنه یا گردن بیمار را به طور passive حرکت می‌دهد، این افزایش مقاومت به حرکات پاسیو در تمام جهات یکسان و تحت عنوان علامت چرخ دنده‌ای می‌باشد.

در اثر رژیدتی و سفتی عضلات، حالت عاطفی چهره بیمار از‌بین‌رفته و سبب چهره ثابت (Masked face) می‌شود.

  • برادی‌کینزی (Bradykinesia):

یکی از شایع‌ترین حالات بیماری پارکینسون، برادی‌کینزی است که به کندی عمومی در حرکات فعال بدن اطلاق می‌گردد. بیمار برای تکمیل بیشتر فعالیت‌های خود به زمان طولانی نیاز دارد و برای شروع کردن هر حرکتی با مشکل روبه‌رو می‌شود، مثلا در حین برخاستن از وضعیت نشسته یا چرخیدن بر روی تخت.

راه رفتن بیمار آهسته و به صورت گام‌های کوتاه و تمایل به سقوط و کم‌شدن حرکات نوسانی دست در حین راه رفتن می‌شود. به نوع راه رفتن بیماران پارکینسونی، Festinating Gate گفته می‌شود که ناشی از خم شدن گردن، مفاصل هیپ، زانو و آرنج به سمت جلو می‌باشد.

  • اختلال در تعادل وضعیتی:

با مختصر هل دادن بیمار به سمت جلو یا عقب، فرد تعادل خود را از دست می‌دهد. وقتی از پشت بیمار را مختصری هل می‌دهیم، نمی‌تواند تعادل خود را حفظ کند و شروع به حرکت می‌کند که به این حالت Propulsion گفته می‌شود.

از دست دادن تعادل با مختصر از جلو Retropulsion گفته می‌شود.

  • تظاهرات دیگر:

در بیماران دچار پارکینسون، تعداد پلک زدن کم شده و در فعالیت‌هایی مثل خوردن، صحبت کردن و جویدن اختلال ایجاد می‌شود. به علت ناتوانی در بلع بزاق، بیمار دچار خروج بزاق از دهان می‌شود که ممکن است در آن ناحیه مشکلات پوستی ایجاد کند.

در بیماران پارکینسون اختلالات اتونومیک به صورت هایپوتانسیون ارتواستاتیک، احتباس ادرار، تعریق زیاد، یبوست، کاهش میل جنسی و درماتیت سبوروئیک رخ می‌دهد.

بیماران مبتلا به پارکینسون در معاینه فیزیکی یکسری رفلکس‌های پاتولوژیک دارند از جمله:

  • رفلکس Palmomental: با تحریک کف دست، عضلات چانه همان سمت منقبض می‌شود.

  • رفلکس Glabella یا علامت Myerson: ناتوانی به مهار پلک زدن در پاسخ به دق روی پل بینی. همانطور که قبلا نیز اشاره کردیم در بیماری پارکینسون تعداد پلک زدن کم شده و چشم‌ها خیره به یک نقطه می‌شود. در این بیماران وقتی ناحیه گلابلا رو دق می‌کنیم، پلک‌ها شروع به پلک زدن سریع و پشت سرهم می‌کند به طوریکه بیمار دچار بلفارواسپاسم (اسپاسم پلک) شده و چشم بسته می‌شود.

 

بیماری پارکینسون

 

 

سیر و پیش‌آگهی:

بیماری پارکینسون دارای سیر تدریجی است و به آهستگی پیشرفت می‌نماید و از این نظر جزو بیماری‌های مزمن تلقی می‌شود. این بیماری شامل چندمرحله (stage) است:

مرحله اول (stage 1): علایم یکطرفه بوده و لرزش فقط در دست‌ها دیده می‌شود. فرد تعادل وضعیتی دارد.

مرحله دوم (stage 2): علایم دوطرفه بوده و قامت (گردن، مفاصل هیپ، زانوها و آرنج) به سمت جلو خمیده است.

مرحله سوم (stage 3): علاوه بر دوطرفه بودن علایم، بیمار تعادل وضعیت ندارد.

مرحله چهارم (stage 4): علایم دوطرفه بوده و تعادل وضعیتی بیمار مختل می‌باشد به طوریکه نیاز به کمک دارد.

مرحله پنجم (stage 5): فرد زمین‌گیر و ناتوان شده و وابسته به صندلی چرخ‌ دار است.

در بیماران مبتلا به پارکینسون امید به زندگی نسبت به افراد سالم کمتر است؛ چون خطر آسپیراسیون، آسیب‌دیدگی‌های ناشی از زمین خوردن مثل آمبولی و شکستگی، خطر آمبولی ریه به علت بی‌حرکتی، خطر بروز عفونت دستگاه ادراری و تنفسی و سایر عوارض در این بیماران زیاد است. در واقع خود بیماری کشنده نیست بلکه عوارض ناشی از آن باعث مرگ می‌شود. بنابراین بیماران درصورت دریافت مراقبت‌های مناسب به مدت طولانی می‌توانند به زندگی ادامه دهند.

 

 

در رابطه با مطلب بالا، ترکیبی از منابع زیر استفاده شده است:

کتاب مغزواعصاب برونر ثودارث 2018

کتاب اصول طب داخلی هاریسون 2018، بیماری‌ های مغز و اعصاب

parkinson.org

parkinsonsresource.org

نظر خودتان را ارسال کنید